سلام بچهها!
تا حالا زیاد دربارهی «ژن» شنیدیم، نه؟
همون دستورالعملهایی که توی بدن ما هستن و خیلی چیزا رو تعیین میکنن، مثل رنگ مو، قد، یا حتی بعضی بیماریها.
اما امروز قراره دربارهی یه موضوع شگفتانگیز صحبت کنیم که یه راز عجیب توی دنیای ژنها رو برملا میکنه، یه چیزی به اسم اپیژنتیک.
خیلی وقتا فکر میکنیم ژنها مثل یه نقشهی ثابتان که از لحظهی تولد تا آخر عمرمون تغییر نمیکنن.
اما تحقیقات چیز دیگهای رو نشون داده!
بچهها ما همون ژنها رو داریم، ولی اینکه کدوم ژن روشن باشه و کدوم خاموش، میتونه به سبک زندگی، تغذیه، خواب، استرس، آلودگی، و حتی احساساتمون بستگی داشته باشه.
یعنی چی؟
یعنی دو نفر میتونن دقیقاً یه ژن یکسان داشته باشن، ولی یکیشون بیمار بشه و اون یکی نه. فقط به خاطر تفاوت در زندگی و محیط اطرافشون.
حال ااینجا میرسیم به یه مفهوم خیلی مهم به اسم اپیژنتیک.
اپیژنتیک یعنی چیزهایی که روی ژنها اثر میذارن بدون اینکه خود ژن رو تغییر بدن.
تصور کنین ژنها مثل کلید برقن.
اپیژنتیک یعنی تصمیمگیری دربارهی اینکه کدوم کلید روشن بشه و کدوم خاموش بمونه.
تو این شرایط خود ژن دستنخورده باقی میمونه، ولی طرز کارش تغییر میکنه یعنی ممکنه فعال یا غیرفعال بشه. و همین خاموش و روشن شدنها میتونن مسیر رشد بدن، مغز، حافظه، رفتار، و حتی روحیهی ما رو تغییر بدن.
در واقع، اپیژنتیک مثل تنظیمات پشتصحنهی بدن ماست.
نه ژنها رو پاک میکنه، نه جایگزین؛
فقط تصمیم میگیره کدوم روشن باشه، کدوم خاموش بمونه.
و شگفتانگیزتر اینکه…
گاهی این تغییرات فقط توی بدن خودمون نمیمونن، بلکه به شکل خیلی پیچیدهای به نسل بعدی هم منتقل میشن، یعنی اگه یه نفر در شرایط استرسزا یا تغذیهی بد زندگی کنه، ممکنه بعضی ژنهاش به شکل خاصی فعال یا غیرفعال بشن و این وضعیت، توی بچه یا حتی نوهش هم دیده بشه!
مثلاً بچههایی که مادرشون در زمان بارداری تغذیهی خیلی نامناسب داشته، ممکنه بدنشون به شکل متفاوتی رشد کنه، حتی اگه خودشون سالم غذا بخورن.
این یعنی اثرات زندگی امروز ما، شاید روی نسل بعد هم سایه بندازه.
و اینجاست که باید به یه نکتهی خیلی مهم توجه کنیم. اینکه ژنها مهمن، اما تنها عامل نیستن.
اپیژنتیک بهمون نشون میده که سبک زندگی، تغذیه، خواب، احساسات و محیط میتونن روی بدن و ذهن ما اثر بذارن، حتی در سطح ژنتیکی!
و شاید مهمتر از همه اینه که بدونیم. ما فقط قربانی ژنهامون نیستیم. ما میتونیم با انتخابهامون، با مراقبت از خودمون،
بخشی از آیندهی بدن و ذهن خودمون و حتی فرزندانمون رو شکل بدیم.
بچه ها به آخر این اپیزود هم رسیدیم. تو قسمت بعدی با یک موضوع جذاب دیگه از تکامل کنارتونیم.
